Doanh nghiệp tạo tác động xã hội - Khi lợi nhuận đi cùng lợi ích xã hội

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, mô hình kinh doanh truyền thống đang dần nhường chỗ cho một hình thức kinh doanh mới. Đó là mô hình doanh nghiệp tạo tác động xã hội (SIB). Mô hình này hiện nay trở thành một xu hướng mới của doanh nghiệp. Đây cũng chính là một cam kết của các doanh nghiệp trong việc tạo ra giá trị không chỉ cho cổ đông mà còn cho cả xã hội.

Khái niệm Doanh nghiệp tạo tác động xã hội (SIB)

Hiện nay, thuật ngữ “doanh nghiệp tác động xã hội” vẫn chưa có định nghĩa chính thức. Nhưng có thể hiểu, doanh nghiệp tạo tác động xã hội (Social Impact Business - SIB) là những tổ chức kinh doanh có mục tiêu kép: vừa tạo ra lợi nhuận vừa giải quyết các vấn đề xã hội.

Khác với các tổ chức phi chính phủ, SIB hoạt động dựa trên cơ chế thị trường. Tuy nhiên, lợi nhuận tạo ra sẽ được tái đầu tư vào thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.

Với các doanh nghiệp truyền thống, họ thường xem trách nhiệm xã hội là một hoạt động bổ trợ. Nhưng đối với SIB, việc tạo ra tác động xã hội chính là mục tiêu cốt lõi cho hoạt động.

Thay vì chỉ tập trung vào lợi nhuận, các doanh nghiệp này hướng tới việc giải quyết các vấn đề xã hội một cách toàn diện và bền vững. Điều này thể hiện rõ nét trong cách họ lựa chọn đối tác và các dự án đầu tư.

Các mục tiêu tác động xã hội của doanh nghiệp

Khi một doanh nghiệp quyết tâm tạo nên những thay đổi tích cực cho xã hội và hướng tới việc đạt được các Mục tiêu Phát triển Bền vững, phạm vi ảnh hưởng của họ sẽ lan tỏa đến mọi khía cạnh hoạt động. Những thay đổi đến từ điều gần gũi như cách đối xử với nhân viên, tương tác với khách hàng. Hoặc những vấn đề ảnh hưởng đến doanh nghiệp như lựa chọn nhà cung cấp, đầu tư vào cộng đồng. Tất cả điều này đều đóng góp vào bức tranh lớn về tác động xã hội của doanh nghiệp.

Tạo tác động xã hội qua mức độ tác động

Có 4 mức độ tác động xã hội doanh nghiệp có thể thực hiện:

Tác động rõ ràng: được thể hiện qua những thay đổi trong hoạt động của các bên liên quan. Thay đổi này có thể quan sát và đo lường được trong các chỉ số hiệu suất. Ví dụ có thể thấy rõ nhất là sự gia tăng kiến thức hoặc thay đổi thái độ.

Tác động cao: được thể hiện qua những thay đổi sâu rộng và bền vững trong hệ thống kinh doanh. Ví dụ như tác động trong khía cạnh môi trường và các yếu tố đầu vào sản xuất. Đây là những thay đổi có khả năng tạo ra hiệu ứng lan tỏa và tác động đến toàn bộ chuỗi giá trị.

Tác động rộng: được đánh giá sự thay đổi trong mạng lưới các mối quan hệ và tác động xã hội. Đánh giá này giúp đảm bảo mọi hoạt động đều góp phần vào việc đạt được mục tiêu xã hội đã đề ra.

Tác động sâu sắc: tác động này sẽ đo lường mức độ hài lòng của người tiêu dùng đối với những nỗ lực của doanh nghiệp trong việc tạo ra giá trị xã hội. Đây cũng là kết quả cuối cùng mà SIB hướng tới. Kết quả này là minh chứng rõ ràng nhất cho những đóng góp của doanh nghiệp

Tạo tác động xã hội qua Mục tiêu Phát triển bền vững (SDGs)

Doanh nghiệp tạo tác động xã hội sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc hiện thực hóa 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) của Liên Hợp Quốc. Bằng các hoạt động kinh doanh, SIB có thể tạo ra những thay đổi tích cực trên nhiều lĩnh vực.

Tác động xã hội mà doanh nghiệp có thể tạo ra vô cùng đa dạng và phong phú. Việc chuyển đổi mô hình kinh doanh để hướng tới mục tiêu này đòi hỏi sự kiên trì và nỗ lực không ngừng. Tuy nhiên, ngày càng nhiều doanh nghiệp nhận ra giá trị của việc tạo ra tác động tích cực. Vì thế, họ không ngừng thay đổi để đạt được mục tiêu đó.

Bạn có thể tham khảo thêm: Hiểu hết về 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) của Liên Hợp Quốc

Tại sao việc tạo tác động xã hội lại quan trọng?

Có nhiều lý do khiến các doanh nghiệp ngày càng quan tâm đến việc tạo ra tác động xã hội:

Xây dựng thương hiệu mạnh mẽ

Thương hiệu mạnh mẽ được xây dựng trên nền tảng của trách nhiệm xã hội. Khi doanh nghiệp tích cực tham gia vào các hoạt động cộng đồng, họ không chỉ tạo ra giá trị cho xã hội mà còn xây dựng một hình ảnh thương hiệu đáng tin cậy, thu hút khách hàng và nhân tài.

Xây dựng cầu nối với cộng đồng

Khi chú ý đến giải quyết các vấn đề xã hội, doanh nghiệ đã thể hiện trách nhiệm của mình với xã hội. Họ cũng xây dựng lòng tin với cộng đồng, mở ra những cơ hội hợp tác lâu dài và bền vững.

Đáp ứng nhu cầu của thị trường

Nhiều người tiêu dùng hiện nay xem việc mua hàng không chỉ là để đáp ứng nhu cầu cá nhân mà còn là cơ hội để đóng góp cho xã hội. Họ sẵn sàng chọn những sản phẩm đến từ các doanh nghiệp có trách nhiệm xã hội.

Phát triển bền vững

Các hoạt động của SIB sẽ đảm bảo sự phát triển bền vững của doanh nghiệp và cộng đồng. Bằng cách giải quyết các vấn đề xã hội, doanh nghiệp xã hội có thể giảm thiểu các rủi ro về môi trường và xã hội. Đồng thời, giúp họ tạo ra các cơ hội kinh doanh mới.

Sự xuất hiện của doanh nghiệp tạo tác động xã hội tại Việt Nam

Trước đây, khái niệm doanh nghiệp tạo tác động xã hội (SIB) còn khá mơ hồ. Thậm chí, dễ bị nhầm lẫn với các hình thức kinh doanh khác. Sự thiếu thống nhất trong cách hiểu khiến cho SIB ít được công nhận và định vị rõ ràng trong bức tranh chung của nền kinh tế. Thực tế, xu hướng về mô hình SIB tại Việt Nam không khác với xu thế chung của thế giới. Thế nhưng lại có phần chậm hơn.

Theo báo cáo của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu, tình hình môi trường ở Việt Nam đang ở mức báo động. Bằng chứng rõ ràng nhất là trường hợp của Đồng bằng sông Cửu Long. Tại đây đã có hơn 1,7 triệu người dân đã phải rời bỏ quê hương trong vòng 10 năm qua. Nguyên nhân cho tình trạng này là do xâm nhập mặn, gấp đôi mức trung bình cả nước.

Điều này khiến từ khóa "tạo tác động xã hội" ở Việt Nam được quan tâm hơn bao giờ hết. Đặc biệt là khi Việt Nam cam kết đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 tại COP26. Việc tích hợp yếu tố tạo tác động xã hội vào chiến lược phát triển đã trở thành cơ hội để doanh nghiệp, nhà đầu tư và các tổ chức tạo ra giá trị bền vững, nâng cao uy tín và thu hút nguồn lực.

Cơ hội và thách thức của SIB Việt Nam hiện nay

Cơ hội mới cho SIB

Sự ra đời của Sách Trắng đã giúp bức tranh về SIB tại Việt Nam trở nên rõ nét hơn. Báo cáo này là "bệ phóng" giúp các SIB được nhận diện hơn trong xã hội. Báo cáo này cũng mở ra nhiều cơ hội hợp tác và phát triển, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Chính phủ đang làm tốt vai trò dẫn đường khi chỉ ra hướng đi mới cho nền kinh tế. Chính phủ đã xây dựng một khung thể chế toàn diện cho kinh tế tuần hoàn bên cạnh kinh tế tuyến tính đã tồn tại lâu nay. Điều này cho thấy quyết tâm của nhà nước trong việc xây dựng tương lai bền vững cho đất nước.

Với doanh nghiệp, việc xây dựng, áp dụng các tiêu chí ESG đã trở thành một xu hướng mới. Đây cũng là yếu tố cốt lõi để đảm bảo sự phát triển bền vững và thành công lâu dài. Doanh nghiệp khi áp dung ESG sẽ dễ dàng thu hút nhà đầu tư. Doanh nghiệp cũng nâng cao uy tín thương hiệu, thu hút nhân tài và đóng góp tích cực vào cộng đồng.

Không chỉ các tổ chức phi chính phủ mà các doanh nghiệp cũng chú ý tới xây dựng hoạt động dựa trên các mục tiêu phát triển bền vững SDGs của Liên Hợp Quốc. Điều này giúp các hoạt động của doanh nghiệp thực sự có ích và thiết thực đối với xã hội.

Thách thức còn tồn đọng

Khó khăn trong việc đo lường tác động xã hội

Đo lường tác động xã hội là một quá trình phức tạp. Quá trình này đòi hỏi sự kết hợp của các phương pháp định lượng và định tính. Vấn đề là các doanh nghiệp đang thiếu các công cụ và tiêu chuẩn đo lường thống nhất, cùng với tính chất đa chiều và dài hạn của tác động xã hội. Vấn đề này đã tạo ra nhiều thách thức cho các nhà nghiên cứu.

Thiếu vốn

Doanh nghiệp xã hội thường phải đối mặt với khó khăn lớn trong việc tiếp cận vốn truyền thống. Tính phi truyền thống của mô hình kinh doanh này cũng là một phần gây khó khăn trong việc đo lường tác động xã hội. Không chỉ vậy, kỳ vọng lợi nhuận ngắn hạn của các nhà đầu tư là những rào cản chính.

Cạnh tranh với các doanh nghiệp truyền thống

Cạnh tranh với các doanh nghiệp truyền thống là rào cản lớn thứ 3 của mô hình kinh doanh này. Sự chênh lệch về quy mô, nguồn lực, kinh nghiệm và khả năng tiếp cận thị trường khiến doanh nghiệp xã hội khó có thể cạnh tranh trực tiếp.

Tuy nhiên, doanh nghiệp xã hội vẫn có những lợi thế riêng biệt. Chẳng hạn như sự linh hoạt, khả năng thích ứng và sự ủng hộ của cộng đồng,... Điều này giúp họ tạo ra những giá trị khác biệt và tìm kiếm những cơ hội mới.

Kết luận

Doanh nghiệp tạo tác động xã hội đang ngày càng trở thành một xu hướng phát triển trên toàn cầu. Bằng cách kết hợp lợi nhuận với việc giải quyết các vấn đề xã hội, các doanh nghiệp đã tạo ra giá trị kinh tế to lớn cho mình. Không chỉ vậy, doanh nghiệp cũng góp phần xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn.

Bạn có thể tham khảo: Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp ở Việt Nam: Thực trạng, xu hướng và lợi ích